مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
چهارشنبه ، 20 بهمن 1389 ، 14:17

  FamPlan: برنامه‌ي رايانه‌اي براي پيش‌بيني نيازهاي تنظيم خانواده (نسخه‌ي 4)

دکتر حاتم حسینی

شمار زيادي از کشورها در طول چند دهه‌ي گذشته بيش از پيش اهميّت جمعيّت و باروري را به عنوان عاملي کليدي در حقوق بشر[1]، بهداشت مادران و کودکان و توسعه‌ي اقتصادي و اجتماعي دريافته‌اند. هم‌اکنون بيشتر کشورهاي درحال‌توسعه داراي برنامه‌ها و سياست‌هاي جمعيّتي هستند و در برنامه‌‌هاي توسعه‌ي ملّي‌شان به عامل جمعيّت توجّه دارند. در کنفرانس بين‌المللي جمعيّت و توسعه[2] که در سال 1994 در قاهره برگزار شد، تمام کشورها تشويق شدند تا هدف‌هايي براي برآوردن بهداشت باروري موردنياز جمعيّت‌هايشان در طول چند دهه‌ي آينده اقتباس کنند. به ‌اين ترتيب، دو موضوع 1) تضمين عملي‌بودن هدف‌هاي اتّخاذ‌شده و جدول‌هاي زماني و 2) تعيين ملزومات تحقّق اين هدف‌ها از اهميّت فزاينده‌اي برخوردار مي‌شوند. تنها در چنين شرايطي است كه هدف‌ها به طور مؤثّر در برنامه‌ريزي توسعه و اجراي برنامه‌هاي گسترده‌ي تنظيم خانواده به کار خواهند رفت.

شوراي جمعيّت و گروه آيندگان[3] در سال 1986 مدل هدف‌گذاري[4] را بسط و توسعه داد (بونگارت و استوور[5] 1986). اين مدل لوازم برنامه‌ي تنظيم خانواده را براي برآوردن هدف‌هاي ويژه‌ي باروري تعيين مي‌کرد. مدل مذكور براي تعيين شمار استفاده‌کنندگان از برنامه‌ي تنظيم خانواده، پذيرندگان جديد، کالاهاي موردنياز بر حسب روش و منبع براي دستيابي به ميزان باروري کلّ هدف با توجّه به برآوردهاي تغييرات در تعيين‌کننده‌هاي بلافصل باروري يعني نسبت زنان ازدواج‌کرده‌ي واقع در سنين توليدمثل، نازايي پس از وضع‌حمل و ... قابليّت كاربرد داشت. پژوهشگران و مديران برنامه‌ي تنظيم خانواده در سطح گسترده‌اي از اين مدل استفاده کرده‌اند. اين مدل در دو برنامه‌ي رايانه‌اي اجرا و به زبان‌هاي انگليسي، فرانسوي و اسپانيايي توليد شده است.

در سال 1993 گروه آيندگان نسخه‌ي بازنگري شده‌اي از اين مدل را با نام Target-Cost ارايه کرد. اين نسخه قلمرو مدل را به چندين روش و اساساً از طريق افزودن عنصر هزينه به محاسبه‌ها بسط داده است. يک کتاب راهنماي مفصّل نيز آماده شد که دربرگيرنده‌ي اطّلاعاتي درباره‌ي هزينه‌هاي برنامه‌هاي تنظيم خانواده بود. اين برنامه‌ي رايانه‌اي به زبان‌هاي انگليسي، فرانسه، اسپانيايي، روسي و ويتنامي در دسترس است.

در سال 1989 مؤسّسه‌ي سه‌گانه‌ي پژوهش[6] به بسط FamPlan پرداخت. اين برنامه‌ي رايانه‌اي همچنين مي‌توانست شمار استفاده‌کنندگان و پذيرندگان موردنياز براي برآوردن باروري يا شيوع هدف را پيش‌بيني کند، امّا بيشتر براي پيش‌بيني ملزومات آينده‌ي دستيابي به شمار معيّني از پذيرندگان روش‌هاي مختلف تنظيم خانواده استفاده مي‌شد. علاوه بر اين، FamPlan دربرگيرنده‌ي بخشي براي محاسبه‌ي هزينه‌ها و منافع برنامه‌ريزي خانواده و محاسبه‌ي بهبودهايي در پوشش سرانه‌ي خدمات اجتماعي بود که ممکن است در نتيجه‌ي كاهش رشد جمعيّت بروز كنند.

مدل جديد برنامه‌ريزي خانواده در اسپکتروم با همان نام FamPlan عناصري از برنامه‌هاي قبلي را در خود دارد. نسبت فايده ـ‌ هزينه‌ در مدل قديمي FamPlan به صورت بخش جداگانه‌اي در اسپکتروم ارايه شده است. در مدل جديد برنامه‌ريزي خانواده (FamPlan نسخه‌ي 4) شماري از تغييرات پيشنهاد‌شده توسّط استفاده‌کنندگان نسخه‌هاي پيشين Target و FamPlan و همين‌طور تغييرات موردنياز براي برآوردن نيازهاي جديد برنامه‌هاي بهداشت باروري برآمده از رهنمودهاي ICPD اعمال شده است. نخست اين‌که، گزينه‌هاي جديدي براي هدف‌گذاري‌‌هاي برنامه مثل برآوردن نيازهاي برآورده‌نشده و دستيابي به باروري مطلوب اضافه شده است. دوّم اين‌که، تغييراتي در معادله‌هاي تعيين‌کننده‌هاي بلافصل باروري بر اساس اطّلاعات جديد حاصل از پيمايش جمعيّت و سلامت اضافه شده است. سوّم اين‌که، اين برنامه‌ دربرگيرنده‌ي گزينه‌هاي جديدي مثل محاسبه بر مبناي توده‌هاي سنّي يا ويژه‌ي سن است که آن را بيشتر انعطاف‌پذير مي‌کند. در نهايت اين‌که، برنامه در محيط ويندوز نوشته شده و در نظام مدل‌هاي سياست‌گزاري اسپکتروم مربوط به پروژه‌ي سياست‌گزاري تلفيق شده است.

بايد توجّه داشت که تدارک خدمات تنظيم خانواده‌ي با کيفيّت بالا فرآيند پيچيده‌اي است که نيازمند پرسنل با مهارت و متخصّص، فن‌آوري‌هاي مناسب، قانون‌گذاري و زيرساخت‌ها و سرمايه‌ي کافي مي‌باشد. اگرچه FamPlan را مي‌توان براي محاسبه‌ي هزينه‌هاي برنامه‌ي تنظيم خانواده به‌منظور دستيابي به يک هدف معيّن استفاده کرد، امّا اين به معني آن نيست که هدف‌ها صرفاً با تخصيص سرمايه‌ي لازم محقّق مي‌شوند.

در سال‌هاي اخير بحث‌هاي عمومي زيادي درباره‌ي هدف‌‌گزاري برنامه‌هاي تنظيم خانواده صورت گرفته است. در بعضي برنامه‌ها، هدف‌هاي ملّي به هدف‌‌هاي منطقه‌اي، محلّي، تسهيلات و حتّي پرسنلي تبديل مي‌شوند. در برخي موارد، براي مددكاران تنظيم خانواده، يک سري برنامه‌هاي هدف سالانه براي پذيرندگان جديد معيّن مي‌‌شوند. اين رويکردها به درستي مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. آنها بر دستيابي و تحقّق هدف‌هاي کمّي پيش‌گيري از حاملگي و نه فراهم‌آوردن و تدارک خدمات بهداشت باروري با کيفيّت بالا براي آنهايي که به آن نياز دارند تأکيد مي‌كنند. آنها هم‌چنين با تأكيد بر تحقّق هدف‌هاي غيرممکن، كاركنان تنظيم خانواده را به ارايه‌ي گزارش‌هاي غيرواقعي ترغيب مي‌کنند. براي مثال، در همين راستا هند نظام هدف‌گذاري ملّي‌اش را در سال 1996 لغو کرد. هدف FamPlan تعيين هدف‌هاي کارکنان تنظيم خانواده نيست.

هدف FamPlan همواره اين بوده است كه به برنامه‌ريزان و سياست‌گزاران كمك كند تا ملزومات دستيابي به هدف‌هاي ملّي را دريابند. كاربران همواره به تفكّر درباره‌ي نيازهاي جمعيّت به هنگام تعيين هدف‌هاي آينده تشويق شده‌اند. آخرين نسخه‌ي FamPlan دربرگيرنده‌ي گزينه‌هاي ديگري است که اين نکته را آشکارتر مي‌سازد. هدف‌ها را مي‌توان در راستاي برآوردن نياز برآورده‌نشده يا دستيابي به ميزان باروري مطلوب تعيين کرد. استفاده از FamPlan براي بررسي هدف‌هاي ملّي نبايد با عمل هدف‌گذاري‌‌هاي در سطح فردي براي کارکنان تنظيم خانواده اشتباه شود. در کشورهايي چون هند که رهيافت‌هاي هدف‌‌محور[7] کنار گذاشته شده‌اند، يک نياز ضروري به رويکردهاي جديد براي هدف‌گذاري‌ها و نظارت بر تحقّق آنها وجود دارد. رويکردهاي گوناگوني بر مبناي نياز برآورده‌نشده و باروري مطلوب پيشنهاد و آزمون شده است. FamPlan از طريق تشريح ملزومات دستيابي به هدف‌هاي مختلف نيازمحور[8] مي‌تواند در توسعه و کاربرد اين رويکردهاي جديد سودمند باشد.

 

[1] . Human rights، [2] . International Conference on Population and Development (ICPD)، [3] . The Population Council and The Futures Group، [4] . Target-Setting Model، [5] . Bongaarts and Stover، [6] . Research Triangle Institute، [7] . Target-driven approaches، [8] . Need-Based

آخرین بروز رسانی مطلب در سه شنبه ، 26 اسفند 1393 ، 05:25
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب