مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
جمعه ، 3 اسفند 1397 ، 06:08

کتاب «جمعیّت‌شناسی انسان‌شناختی» منتشر شد

ویراستاران: دیوید آی. کرتزر؛ تام فریکAnthropological Demography

مترجم: دکتر مهدی رضائی

جمعیّت‌شناسی اسنان‌شناختی عنوان کتابی است که توسّط دکتر مهدی رضائی، استادیار جمعیّت‌شناسی دانشگاه پیام نور، ترجمه شده است. این کتاب که در 10 فصل و 429 صفحه سازمان یافته در پاییز 1397 از سوی مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت‌ کشور چاپ و منتشر شد. آنچه در ادامه می‌خوانید معرّفی کتاب به قلم مترجم است. کتاب حاضر حاوی مجموعه‌­ای ده فصلی در حوزه‌ی‏ جمعیّت‌‏شناسی انسان‏‌شناختی است که از منابع مختلفی گردآوری و ترجمه شده‌‏اند. هفت مورد از آنها از کتاب جمعیّت‏‌شناسی انسا‌ن‌‏شناختی: به سوی سنتزی جدید، ویراسته‌‏ی دیوید کرتزر و تام فریک، دو مقاله از نشریه‌‏ی جمعیّت و توسعه و یک مقاله از کتاب سرشماری و هویّت ویراسته‌‏ی دیوید کرتزر و دومنیک آرل انتخاب شده‏‌اند. بیش‌تر آنها در دهه‌‏های پایانی قرن بیستم و یک مورد در دهه‌‏ی اوّل قرن بیست‌‏و‏یکم نوشته‏ شده‌‏اند. از این نظر ممکن است برخی از آنان  به اصطلاح قدیمی به نظر برسند، با اینحال اصالت و نوآوری‌شان لزوم ترجمه‏‌ی آنها را توجیه نموده‌‏اند. این مقاله‌ها، هر یک به نحوی ابعاد این رهیافت بین‌رشته‏‌ای نسبتاً نوظهور را بررسی کرده‏‌اند، به همین دلیل به‌‏لحاظ پارادایمی از اهمیّت بسیار زیادی برخوردارند چرا که هر دو رشته‌‏ی جمعیّت‌‏شناسی و انسان‌‏شناسی را از جهات هستی‌‏شناختی، معرفت‌‏شناختی و روش‌‏شناختی نقد کرده و رهیافت میان‌‏رشته‌‏ای جمعیّت‌‏شناسی انسان‌‏شناختی را معرّفی می‌‏کنند.

به لحاظ هستی‏‌شناختی روزنه‌‏ای تازه، البتّه ریشه‏‌دار در انسان‌‏شناسی، به روی چیستی پدیده‏‌ها، مسائل و موضوعات جمعیّتی گشوده‌‏اند. به وقایع حیاتی مورد علاقه‌ی جمعیّت‌‏شناسی، و موضوعات مرتبط با آن‏ها به گونه‌‏ای دیگر نگریسته و جایگاه هر کدام را در زمینه‏‌ی فرهنگ و اجتماع به نحوی تازه مشخّص کرده‌‏اند. دادن جایگاه سوژه‏‌محور به فرد، تأکید بر عاملیّت فردی و گروهی در درون بافت اجتماعی و فرهنگی، روشن‏‌کردن رابطه‌‏ی پیچیده‏‌ی فرهنگ - کنش فردی/ جمعی، نقد نگاه هستی‏‌شناسانه‌‏ی جمعیّت‌‏شناسیِ متعارف به فرهنگ، و بررسی رویکردهای اثبات‌گرایی و تفسیرگرایی - انتقادی به فرایندها و پیامدهای جمعیّت‌‏شناختی، از جمله موارد قابل تأمّل این رویکرد هستند. همین نوع نگاه هستی‌‏شناختی به جهان اجتماعی، رویکرد معرفت‌‏شناختی جدیدی را نیز به ما عرضه می‏‌کند.

شماری از مقاله‌های این کتاب، معرفت و دانش تولیدشده در دو رشته‌ی جمعیّت‌‏شناسی و انسان‏شناسی را نقد و بررسی می‌‏کنند. این مهم را می‌‏توان هم در بررسی‌های موردی مشاهده کرد و هم در مقاله‌های تحلیلی. بررسی معرفت جمعیّت‌‏شناختی در مورد جنسیّت، فرهنگ، کنش فردی و اجتماعی و سیاست‌گذاری جمعیّتی از جمله برجسته‌‏ترین آنها است. نقد رویکرد معرفت‌‏شناسانه‌‏ی جمعیّت‌‏شناسی به فرهنگ و تداوم حیات آن در درون مفاهیم امروزه منسوخِ انسان‏شناسی فرهنگی و شیوه‏‌ی به‌کارگیری آن در بررسی وقایع حیاتی، جزو مهم‌ترین ابعادی است که در این بررسی‌ها می‌‏توان دید. تأکید بر نیروهایی که «رفتار جمعیّت‌‏شناختی» را تحت تأثیر قرار می‌‏دهند و انگشت‏‌نهادن بر عواملی که «دانش جمعیّت‌‏شناختی» ما از وقایع حیاتی را منحرف می‌‏کنند همگی جزو کلیدی‏‌ترین نکاتی است که می‏‌‏توانند بنیان‌‏های معرفت‌‏شناختی رایج در جمعیّت‌‏شناسی را پرابلماتیک نمایند. در جای جای این بررسی‌ها می‌‏توان این نکات بازاندیشانه را مشاهده کرد.

به لحاظ روش‌‏شناختی، که بنیادی‌‏ترین دلیل روی‌‏آوردن جمعیّت‌‏شناسان به دانش انسان‏‌شناسی بوده و البتّه فارغ از فهم خلأهای موجود در دو بُعد معرفت‌‏شناختی و هستی‌‏شناختی نیز نبوده، نکات سودمندی را در این بررسی‌ها می‏‌توان یافت. درک نقایص روش‏‌های کمّی رایج در جمعیّت‌‏شناسی، به‌ویژه پژوهش‏‌های کلان‌‏نگر پیمایشی در بررسی بنیان‌‏های اجتماعی، فرهنگی، نهادی و حتّی سیاسیِ مرتبط با رفتارهای جمعیّت‌‏شناختی، منجر به روی‌‏آوردن جمعیّت‌‏شناسان به رویکردهای روش‌‏شناختی انسان‏‌شناسی شده است. اگرچه بهره‌‏گیری جمعیّت‌‏شناسی از انسان‌‏شناسی بیش‌تر در حوزه‌‏ی روش‌‏شناسی (آن‏هم در شکلی محدود) بوده امّا یافته‌‏های قوم‏‌نگاری، طبق مقاله‌های این کتاب، توانسته‌‏اند نقایص روش‌‏های رایج جمعیّت‌‏شناسی، به‌ویژه در رابطه با تعریف و سنجش متغیّرها را آشکار کرده، خلأهای معرفتی این روش‌‏ها را مشخّص نموده و پتانسیل روش‌‏شناسی‌‏های کیفی را در تکمیل رویکرد پیمایشی و فهم هر چه بهتر پدیده‌‏های جمعیّتی نشان دهند. نقد رویکرد روش‌‏شناختی اثبات‌گرایی و کلان‌‏نگرِ جمعیّت‌‏شناسی در قرن بیستم و گرایش تدریجی به آنچه جمعیّت‌‏شناسان «جمعیّت‏‌شناسی خُرد» و انسان‌‏شناسان «جمعیّت‌‏شناسی کیفی» نامیده‏‌اند جزو مهم‌ترین نکات مورد بررسی در این آثار است. امّا نکته‏‌ی مهم در این حوزه این است که هیچ یک از بررسی‌ها نه تنها معرفت برخاسته از روش‏‌های متعارف جمعیّت‏‌شناسی را به کلّی کنار ننهاده و آنها را بی‌‏فایده ندانسته‌‏اند بلکه در بسیاری از موارد ضمن نقد آنها، نقش این معارف را در توسعه‌‏ی گستره‌‏ی شناخت انسان‌‏شناسان تأیید نموده‌‏اند. علاوه بر تمامی این‏ها، برخی از بررسی‌های موردی این کتاب، با نقد تقلیل جمعیّت‌‏شناسی انسان‏شناختی به استفاده‌‏ی صرف از روش‌‏های پژوهش انسان‏‌شناختی، به‌ویژه تکنیک‌‏های گردآوری داده‌‏ها و در آن میان مصاحبه‏‌ی عمیق، توانسته‌‏اند بینشی جامع‌‏نگرتر ارائه دهند و با توصیفی «چندلایه» یا انبوه از فرهنگ، اجتماع و سیاست و پیوندشان با فرایند و پیامدهای جمعیّت‌‏شناختی فردی و جمعی، اُفقی نو پیش روی علاقمندان این رشته‌‏ها بگذارند.

رابطه‏‌ی دانش و قدرت از جمله مباحث مورد توجّه این آثار است. قبل از هر چیز به پیوند علوم جمعیّت‌‏شناسی و انسان‏‌شناسی با قدرت و نهادهای مرتبط و اتّخاذ رویکرد انتقادی نسبت به جایگاه آن در تولید دانش و بالعکس، پرداخته‏ شده است. یکی از دغدغه‌‏های اصلی این رویکرد بین‌­رشته‌‏ای مواجه‌‏شدن با قدرت است، چیزی که از نظر صاحب‌نظران آن، در جمعیّت‌‏شناسی متعارف به ندرت اتفاق افتاده است. در شماری از بررسی‌های موردی حاضر در این کتاب، از جمله در مقاله‌های مرتبط با جمعیّت و هویّت، سرشماری و هویّت، اقتصاد سیاسی باروری و جمعیّت‌‏شناسی بدون عدد، جوانب و لایه‏‌های مختلف نقش قدرت در فرایندها و پیامدهای جمعیّت‌‏شناختی بررسی شده‏‌اند. از مرگ‌‏ومیر کودکان در میان حاشیه‏‌نشینان برزیل، تا نقش سرشماری در سیاست، سیاستگذاری، شکل‏‌گیری / محو هویّت‌‏ها، ظهور / تقویت ناسیونالیسم و پایمال‌‏کردن حقوق هویّتی فرودستان، تا اقتصاد سیاسی کم‌فرزندی یا بیش‌‏فرزندی، هر یک به نحوی ردّپای قدرت و نهادهای مرتبط با آن را بر ما آشکار می‌‏کنند.

نهایتاً اینکه ظهور رهیافت بین­‏‌رشته‏‌ای جمعیّت‌‏شناسی انسان‌‏شناختی حاصل درک نوعی بحران، به قول توماس کوهن، در علم بهنجار جمعیّت‌‏شناسی اثبات‌گرا در غرب بوده که حاصل آن ظهور آثار مختلفی در نقد وضعیّت موجود جمعیّت‌‏شناسی متعارف بوده است. مقاله‌های برگردانده شده در این کتاب، علاوه بر اینکه می‌‏‏توانند بیانگر تحوّلات مذکور در بررسی‌های جمعیّتی در غرب باشند مسلماً زمینه‏‌ساز تأمّل و بازاندیشی در دانش جمعیّت‏‌شناسی و انسان‏شناسی موجود در ایران هم خواهند بود.

رهیافت میان‏‌رشته‌‏ای جمعیّت‌‏شناسی انسان‌‏شناختی اگرچه در دهه‌‏ی 1990 با چاپ مجموعه مقاله‌های ویراسته‌‏ی دیوید کرتزر و تام فریک، رسماً اعلام موجودیّت کرد امّا همانگونه که مقاله‌‏ی نخست این کتاب نشان داده، سابقه‌‏ی دیرینه‌‏تری دارد. با اینحال در ایران به لحاظ پژوهشی و آموزشی بسیار جدید است و در اوایل دهه‏‌ی 1390 جزو سرفصل دروس اختیاری دانشگاه‏‌ها در مقاطع تحصیلات تکمیلی جمعیّت‌‏شناسی قرار گرفته‏ است. تنها منبع موجود در این باره به زبان فارسی، کتاب (مجموعه‏ مقاله‌های) ارزنده‌‏ای است که در سال 1360 با عنوان «جمعیّت از دیدگاه انسان‏شناسی» توسط دکتر مهدی ثریّا ترجمه شده است. در سال‏‌های اخیر، با وجود رشد شمار بررسی‌هایی که در جمعیّت‌‏شناسی با روش‏‌های کیفی انجام می‌‏شوند، امّا بررسی‌های جدّی خاصّی نه از سوی جمعیّت‏‌شناسان و نه از سوی انسان‏‌شناسان با رویکرد جمعیّت‌‏شناسی انسان‏‌شناختی، به معنایی که در مقاله‌های این کتاب معرّفی شده، انجام نشده است. علاوه بر این، پیوند خاص و مشخّصی نیز در این‏ باره میان انسان‌‏شناسان و جمعیّت‌‏شناسان ایجاد نشده است. آنچه موجود است بیش‌تر بررسی‌های اثبات‌گرایی است که با روش‏‌های کیفی، آن هم با تقلیل به ابزار مصاحبه‌‏های عمیق، انجام می‌‏شود و این جز، عدم انسجام پارادایمی و تناقض در دانش تولیدشده‌‏ی آنها حاصلی نخواهد شد. نضج و رشد جمعیّت‌‏شناسی انسان‏شناختی در ایران، از یک سو، بیش از هرچیز نیازمند گشودگی علوم جمعیّت‌‏شناسی و انسان‌‏شناسی به روی پرسش‌‏های درون‏‌رشته‌‏ای و میان‌‏رشته‌‏ای در تمام ابعاد هستی‏‌شناختی، معرفت‌‏شناختی و روش‌‏شناختی است، از سوی دیگر، مستلزم گشودگی به روی یافته‌‏های یکدیگر است. مضافاً اینکه نیازمند همکاری‏‌های دانش‏‌آموختگان این دو رشته و تشکیل تیم‌‏های پژوهشی مشترک است و در نهایت، لازم است تدریس و آموزش جمعیّت‌‏شناسی انسان‏‌شناختی با جدیّت بیش‌تری انجام گیرد. بنابراین، امیدواریم کتاب حاضر بتواند آغازی بر تمامی این موارد باشد.

آخرین بروز رسانی مطلب در يكشنبه ، 18 فروردين 1398 ، 17:20
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب