مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
دوشنبه ، 5 آبان 1393 ، 13:32

دانشجویان جمعیّت‌شناسی دانشگاه یزد با روش تجزیه‌ی بونگارت (BDM) آشنا شدند

دانشگاه یزد، مهر ماه 1393

Dr. Hatam Hosseini

سخنرانی علمی دکتر حاتم حسینی دانشیار جمعیّت‏‌شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه بوعلی سینا 30 مهر ماه 1393 با موضوع «تعیین‌کننده‌های بلافصل باروری: معرّفی روش تجزیه‌ی بونگارت» با حضور دانشجویان [کارشناسی ارشد و دکتری] رشته‌ی جمعیّت‌شناسی دانشگاه یزد در سالن منتظر قائم برگزار شد. دکتر حسینی که در پژوهش‌‏های جمعیّت‌شناختی خود از روش تجزیه‌ی بونگارت [برای تجزیه‌ی تفاوت‌های قومی در باروری کُردها و تُرک‌های شهرستان ارومیه] استفاده کرده است، در این نشست گفت: رشد جمعیّت در سطح ملّی و بین‌المللی به فرایندهای باروری انسان وابسته است. باروری مهم‌ترین تعیین‌کننده‌ی تغییرات جمعیت است و امروزه یکی از چالش‌های جامعه‌ی ما این است که استانداردهای باروری [میزان باروری] زیر سطح جایگزینی است.

دکتر حسینی با بیان این‌که باروري در جمعيّت‌هاي انساني دو جنبه‌ي زيستي و اجتماعي دارد گفت: جزء زيستي همان توانايي توليدمثل است كه جمعيّت‌شناسان آن را توانايي بارآوري يا استعداد زايش مي‌گويند. عملكرد واقعي توليدمثل، تحت تأثير عوامل اقتصادي ـ اجتماعي، سياسي، فرهنگي و محيطي است. تأثير اين عوامل بر باروري در بين جمعيّت‌ها و زيرگروه‌هاي مختلف جمعيّتي متفاوت است و با ميانجي‌گري عواملي صورت مي‌گيرد كه به‌طور مستقيم بر باروري تأثير مي‌گذارند. وی تصریح کرد: تحليل و تبيين تغييرات باروري در يك جمعيّت معيّن در يك مقطع زماني يا در طول زمان و نيز در بين زيرگروه‌هاي جمعيّتي، مستلزم بررسي و شناسايي عواملي است كه به‌طور مستقيم و غيرمستقيم بر باروري تأثير مي‌گذارند. اندازه‌گيري تعيين‌كننده‌هاي غيرمستقيم باروري (عوامل زمينه‌اي) آسان‌تر مي‌نمايد. در مطالعات و تحقيقات باروري هم تلاش شده است تا با برقراري رابطه‌اي مستقيم بين تعيين‌كننده‌هاي غيرمستقيم و باروري به تبيين تغييرات باروري در ميان جمعيّت‌ها و بين زيرگروه‌هاي جمعيّتي پرداخته شود.

Yazd University

وی با بیان این‌که به دلایل زیست‌شناختی امکان از قوّه به فعل درآمدن تمام قابلیّت‌های باروری وجود ندارد گفت: حاملگی‌های مکرّر ممکن است باعث مرگ مادر شود. همچنین، تغذیه و مراقبت‌های بهداشتی و عوامل گوناگون دیگر در قابلیّت زایش مادران تأثیر می‌گذراند و آن را محدود می‏کنند. وی تأکید کرد بُعد اجتماعی باروری به اندازه‌ی ابعاد زیستی تولیدمثل اهمیّت دارد و بُعد اجتماعی بر اساس عوامل گوناگونی مانند موقعیّت زنان و انگیزه‌ی آنان برای فرزندآوری و آداب و سنن قومی و سایر مشخّصه‌های [اقتصادی ـ اجتماعی و] فرهنگی رایج تغییر می‌کند.

دانشیار دانشگاه بوعلی سینا گفت: در سال 1956 برای برقراری ارتباط بین ابعاد زیستی و اجتماعی باروری، مدل متغیّرهای بینابین توسط دو تن از جامعه‌‏شناسان به نام دیویس و بلیک توسعه یافت که هدف آن ارائه‌ی چارچوب تحلیلی برای مطالعه‌ی تطبیقی باروری در جوامع توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته بود. در این مدل تلاش شد عملکرد و تأثیرگذاری ساختار اجتماعی بر باروری با ارائه‌ی این الگو عملیاتی شود. این مدل می‌گوید تولید مثل در چرخه‏‌ای شامل آمیزش جنسی، آبستنی و وضع حمل صورت می‌گیرد. یکی از مشکلاتی که در این مدل وجود داشت کمّی کردن و تحلیل رابطه‌ی بین متغیّرهای بینابین و باروری بود، به‌طوری‏که به دلیل فقدان داده‌های لازم درباره‌ی [برخی] متغیّرهای بینابین محقّقان به سختی می‌توانستند آن‌ها را در تحلیل‌های باروری عملیاتی کنند. در نتیجه، به این فکر افتادند که مدلی را ارائه دهند که بتواند متغیّرهای بینابین را بسنجند و تفاوت‌های باروری را  تبیین کند. به همین منظور، مدل بونگارت در سال 1978 طرّاحی شد. وی در خصوص این مدل گفت:  مدل بونگارت به ارائه‌ی چارچوب تعیین‌کننده‌های بلافصل باروری و ارائه‌ی روشی برای ارزیابی تأثیر هر یک از تعیین‌کننده‌های بلافصل بر رفتار باروری می‏‌پردازد.

دکتر حسینی در ادامه افزود: مدل بونگارت مبتني بر اين ديدگاه است كه تأثير هر يك از تعيين‌كننده‌هاي بلافصل، تقليل باروري در يك جمعيّت معيّن از يك سطح فرضي حدّاکثری است كه ممكن است به آن دست بيابد. اين سطح فرضي را بونگارت و پاتر (1983) ميزان بارآوري كل [قابلیّت زایش] مي‌گويند. میزان بارآوری کل متوسّط شمار فرزنداني است كه در يك جمعيّت معيّن هر زن در صورت عموميّت ازدواج در دامنه‌ي سِنّي فرزندآوري و در فقدان شيردهي، خودداري از آميزش جنسي پس از زايمان، عدم استفاده از روش‌هاي پيش‌گيري از حاملگي و سقط‌جنين عمدي خواهد ‌داشت. در بررسي و تبيين باروري مشاهده ‌شده در يك جمعيّت بايد مشخّص کرد كه در عمل تعيين‌كننده‌هاي بلافصل تا چه اندازه سبب شده است كه باروري آن جامعه (باروري مشاهده‌شده) از ميزان بارآوري كل انحراف پيدا كند.

Yazd University

وی با بیان این‌که بونگارت داده‌های مربوط به 41 کشور را مورد بررسی قرار داد و به دنبال متغیّرهایی بود که بتوان آن‌ها را سنجید. بونگارت تعیین‌کننده‌های بلافصل را به هفت متغیّر الگوی ازدواج، کاربرد  روش‌های پیشگیری از بارداری، سقط جنین عمدی، نازایی، سقط جنین غیرعمدی، فراوانی مقاربت جنسی و مرگ‌و‌میر تعیین کرد. بونگارت بر اساس تحلیل داده‏‌های مربوط به 41 کشور فوق به این نتیجه رسید که در بین این هفت متغیّر، چهار متغیّر بیش‌ترین تأثیر را در تبیین تغییرات باروی در زیرگروه‌های جمعیّتی دارند. او روشی را پيشنهاد كرد كه در آن تأثيرات بازدارنده‌ي تعيين‌كننده‌هاي بلافصل چهارگانه از طريق چهار شاخص عملياتي مي‌شود. او اين چهار شاخص را به صورت Cm (شاخص نسبت ازدواج‌كرده‌ها)،  Cc (شاخص پيش‌گيري از بارداری)، Ca (شاخص سقط‌ جنين عمدي)‌ و Ci (شاخص نازايي پس از وضع ‌حمل) نمادپردازي كرده است. اندازه‌ي اين شاخص‌ها در دامنه‌اي بين 0 و 1 نوسان دارد. اگر مقدار شاخص به 1 نزديك باشد به مفهوم آن است كه تأثير بازدارنده‌ي تعيين‌كننده‌ي بلافصل موردنظر بر باروري جزئي و كم‌اهميّت و مقدار صفر نشان‌دهنده‌ي اين است که به تنهايي همه‌ي باروري را مانع مي‌شود. بنابراين، هرچه مقدار شاخص به صفر نزديك‌تر باشد تعيين‌كننده‌ي بلافصل موردنظر تأثير بيش‌تري در كاهش ميزان باروري کل از حدّاكثر زيستي آن دارد. دکتر حسینی در ادامه افزود: دو فرض اصلي در اين مدل وجود دارد. بر اساس فرض اوّل، حدّاکثر ميزان بارآوري کل حدود 15/3 است. بر اين اساس، هر زن چنانچه در دامنه‌ي سِنّي توليدمثل از هيچ ‌نوع وسيله‌ي پيش‌گيري از بارداري استفاده نکند، در حالت تئوريک قادر خواهد بود به‌طور متوسّط 15 کودک به دنيا بياورد. بي‌ترديد، شرايط محيطي و اجتماعي امکان تجربه‌ي چنين باروري بالايي را براي بسياري از زنان فراهم نخواهد کرد. فرض دوّم اين است که از ميان همه‌ي عوامل بلافصل تنها اثر چهار تعيين‌کننده‌ي بلافصل ازدواج، پیشگیری از بارداری، نازايي موقّت پس از زايمان و سقط‌جنين عمدي بر باروري مهم و تعيين‌کننده در نظر گرفته شده و اثر ديگر تعيين‌کننده‌هاي بلافصل قابل‌ اغماض است. برای دریافت فایل پی دی اف اسلایدهای ارائه‌شده در این نشست، این‌جا کلیک کنید.

منبع: وب سایت دانشگاه یزد

آخرین بروز رسانی مطلب در دوشنبه ، 3 آذر 1393 ، 04:23
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب