مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
چهارشنبه ، 26 اسفند 1388 ، 05:22

حاشيه‌نشيني در همدان

اسداللّه نقدي

چكيده

حاشيه نشيني همزاد شهرهاي امروزي است. براساس برآوردهاي اسكان بشر سازمان ملل حدود يك ميليارد نفر از جمعيت جهان اكنون در زاغه ها و حاشيه هاي شهري يا به صورت اسكان غيررسمي زندگي مي كنند. همچنين براساس اهداف هزاره تا سال ۲۰۲۵ بايد حداقل ۱۵۰ ميليون نفر از اين افراد صاحب سرپناه و خانه شوند. در اين شرايط، اكنون در آغاز قرن بيست و يكم، حدود نيمي از جمعيت جهان در شهرها زندگي مي كنند و شهرنشيني بستر انواع تضادها و تعارض‌هاي اجتماعي در هر كشوري است؛ چنان كه شهر محل تمركز ثروت و انباشت فقر است. حاشيه‌نشيني از آن گونه مفاهيم علوم اجتماعي است كه محل مجادله بسياري دارد، اما در اين بررسي هر نقطه شهري كه فاقد استانداردهاي خدمات و زيرساخت هاي شهري (مسكن، زيرساخت‌ها و معابر و خدمات آب و تلفن و فاضلاب و ...) باشد، "حاشيه" تعريف شد و پديده اي به نام زاغه نشيني و يا حلبي آباد و غيره در اغلب شهرهاي ايران از جمله همدان وجود ندارد. در اين مطالعه از روش هاي مختلفي براي بررسي وضع حاشيه نشيني و اسكان غيررسمي در همدان استفاده كرديم؛ از پيمايش گرفته تا مشاهده ميداني از محلات خضر، كشتارگاه، مجيديه و حصار و شاه پسند و ديزج، مصاحبه با معتمدان و مردم، حضور در شهرداري هاي مناطق ۲ ، ۳ و ۴ و برگزاري جلسات مشورتي با شهرداران و معاونان و كارشناسان مختلف، استفاده ازتجارب مطالعات تهران، مشهد، زاهدان و سنندج، مراجعه به ادارات مختلف مرتبط با مسائل حاشيه ها، نيروي انتظامي، مراكز بهداشتي، مديران مدارس و در نهايت تهيه عكس و فيلم و حتي ثبت ديوارنوشته هاي اين محلات.
    در ايران ميزان شهرنشيني از كمتر از يك چهارم كل جمعيت در ۸۰ سال پيش، اكنون به بيش از دوسوم و رقم مطلق جمعيت شهرنشين با بيش از ۶۰۰ درصد رشد نسبت به سال پايه ۱۳۳۵ شمسي از حدود ۵‎/۹ ميليون نفر به بيش از ۴۰ ميليون نفر رسيده و در همدان شهر ۵ هزار نفري سال ۱۳۳۵ به حدود ۵۰۰ هزار نفر افزايش يافته است. كيفيت زندگي در مناطق شهري در مقايسه با سطح زندگي روستاييان بهتر و دسترسي به انواع خدمات اجتماعي و اقتصادي اساسي بيشتر است و اين يكي از دلايل گرايش تاريخي روستاييان به سكونت در شهر است، زيرا هجوم روستاييان به شهر - بويژه كلانشهرها- براي دستيابي به همين امكانات و برخورداري‌هاست.
    در شهر، در ايران به مانند ساير كشورها بين مهاجرت و حاشيه‌نشيني از يك سو و رونق اقتصادي شهرها از سوي ديگر رابطه وجود دارد، به عبارت ديگر، هر چه شهر از توان و رونق اقتصادي بيش‌تري برخوردار باشد جاذبه‌ي بيش‌تري براي مهاجران و در نتيجه شكل گيري مناطق حاشيه و اسكان غيررسمي وجود دارد. هر چند شهرهايي مانند زاهدان با سطح توسعه كم يا همدان و كرمانشاه نيز در خود حاشيه نشيني دارند اما بخش مهمي از حاشيه نشيني در ايران به قطب هاي پررونقي مانند تهران، مشهد، كرج، اهواز، بندرعباس و اصفهان تعلق دارد. همدان هم مانند بسياري از شهرها، عرصه‌ي گسترش شهرنشيني است و سرعت اين تحوّل در آن بسيار بيش‌تر از ساير مناطق است، به ويژه آن‌كه بخش اعظم جمعيّت استان در حال استقرار در مركز استان است. كافي است تصوّر كنيم كه همدان ۵۰۰ هزار نفري حدود يك سوّم جمعيّت استان را در خود جاي داده است.
    در شهرهايي مانند بمبئي و ريودوژانيرو اسكان بخش عمده جمعيت، اسكان غيررسمي است و در ايران به عنوان نمونه براساس مطالعات صورت گرفته حدود ۵۰ درصد جمعيت شهر سنندج در مناطق حاشيه اي كه فقط ۱۶ درصد مساحت شهر را اشغال كرده اند يا در شهر ۲ ميليون نفري مشهد حدود يك سوم جمعيت در حاشيه شهر سكونت دارند و در همدان براساس برآورد ما حدود ۳۰ درصد جمعيت شهر را تشكيل مي دهد. بنابراين مناطق حاشيه همدان بخش مهمي از جمعيت شهر را درخود جا داده و لازم است با منطق و درايت علمي با اين پديده برخورد و نسبت به شناخت مسائل آن اقدام كنيم. بر مبناي تعريف حاشيه نشيني يا اسكان غيررسمي در شهر همدان اين محلات در زمره مناطق اسكان غيررسمي محسوب مي شوند.
    ۱) شاه‌پسند: محله شاه پسند يا اسلام آباد و حصار پيازكاران و حصار امام ۲) منطقه خضر، مجيدآباد و كشتارگاه ۳) منطقه پشت سيلو ۴) منطقه حصار حاج شمسعلي ۵) منطقه نايب احمد و سنگ سفيد ۶- بخش هايي از منطقه منوچهري ۷) ديزج و كوي ولي عصر ۸) بخش هايي از شهرك مدني، ۹) روستاهاي متّصل به شهر مانند قاسم آباد و ... ۱۰) پشت پايانه‌ي ميني‌بوس‌ها ۱۱) بخش‌هايي از انبار نفت و تپّه‌ي مصلّي و ....
    حاشيه‌نشيني و مسائل مربوط به آن يكي از مهم‌ترين مسائل مديريت شهري كشور ماست و طبق آمارها، در حال حاضر حدود ۸ ميليون نفر از جمعيت شهري كشور را در خود جاي داده است. البته، حاشيه‌نشيني پديده‌اي كم و بيش فراگير در همه‌ي جهان است، ولي ما بايد با آن منطقي برخورد كنيم.     بنابراين بايد با راهكارهاي مناسبي آنها را به عرصه تحرك اجتماعي كشاند و منزلت و پايگاه اجتماعي بخشيد تا به نيروي مولّد نه مانع تبديل شوند. استان همدان نيز از اين امر مستثني نيست و به دليل شرايطي مستعدّ پذيرش مهاجران روستاها و شهرهايي چون سنندج، كرمانشاه و ايلام است. منشأ حاشيه‌نشينان همدان برخي گروه‌هاي اجتماعي به اين شرح است:
    ۱) مهاجران روستايي
    ۲) افرادو خانوارهاي آسيب پذير يا فروپاشيده بر اثر فوت سرپرست يا اعتياد و يا ورشكسته بر اثر ساير عوامل
    ۳) جمع

آخرین بروز رسانی مطلب در شنبه ، 30 بهمن 1389 ، 05:11
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب