مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
سه شنبه ، 4 مهر 1396 ، 11:01

جمعيّت و برنامه‌ریزی توسعه

تعداد واحد: ۲                                             پيش‌نياز: ندارد

اگرچه مسأله جمعيّت از ديرباز مورد توجّه محقّقان بوده، امّا رشد نامتناسب جمعيّت و پيامدهاي اجتماعي اقتصادي آن در دهه‌هاي اخير، نظر بسياري از پژوهشگران را به مسأله‌ي جمعيت و تغييرات كمّي و كيفي آن معطوف ساخته است. تعامل جمعيّت و توسعه و اهميّت فزاينده‌ي اين تعامل، جمعيّت‌شناسي را به صورت يكي از رشته‌هاي دانشگاهي درآورده است كه ارتباط تنگاتنگي با برنامه‌هاي توسعه‌ي پايدار دارد. يكي از عواملي كه به‌طور فزاينده‌اي منجر به تقويت ابعاد كاربردي جمعيّت‌شناسي شد، اهميّت وقوف به ساختار و ويژگي‌هاي جمعيّت در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه بوده است. اگرچه در ابتداي برنامه‌ريزي‌هاي توسعه جمعيّت به‌عنوان عاملي بيروني و زمينه‌اي تلقّي مي‌شد، امّا بعدها، به‌ويژه از سال‌هاي نيمه‌ي دوّم قرن بيستم، سياست‌ها و خط‌ّ‌مشي‌هاي جمعيّتي به‌طور فزاينده‌اي در كانون برنامه‌هاي توسعه قرار گرفت. با وجود ديدگاه‌هاي متفاوتي كه در مورد نقش جمعيّت در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه وجود دارد، مطالعات جمعيّتي و استفاده كاربردي از آن در اكثر برنامه‌ريزي‌ها اهميّت ويژه‌اي يافته است. تحليل‌گران جمعيّت امروزه با ارائه شاخص‌ها و ارزيابي داده‌هاي جمعيّتي، سهم عمده‌اي در امر توسعه به عهده دارند. جمعيّت‌شناسي از طريق ارزيابي و تجزيه و تحليل پديده‌هاي مختلف جمعيّتي زمينه را براي برنامه‌ريزي‌هاي مختلف توسعه‌ي اجتماعي و اقتصادي فراهم مي‌آورد. در گذشته، ارتباط ميان جمعيّت و برنامه‌ريزي توسعه به علّت كمبود اطّلاعات دقيق در زمينه متغيّرهاي جمعيّتي كم‌تر بود. از كنفرانس جهاني جمعيّت (بخارست ۱۹۷۴) به بعد، سازمان ملل، سازمان‌هاي جمعيّتي و كشورها، اطّلاعات جمعيّتي قابل‌اعتماد بيش‌تري جهت برنامه‌ريزي توسعه، مدل‌سازي و سياست‌گذاري به وجود آورده‌اند. كارشناسان مسائل جمعيّتي، متخّصصان آمار، سياستمداران، آينده‌نگران محيط‌زيست و فلاسفه‌ي اجتماعي هنوز قادر به پيش‌بيني آينده‌ي بشر از ديدگاه مديريّت سياسي، اقتصادي، اجتماعي و رفاهي نيستند، زيرا جمعيّت داراي نيازهاي بسياري از لحاظ مسكن، تغذيه، امنيّت، بهداشت، دارو و درمان، آموزش و پرورش و ... است و اين‌كه اين نيازمندي‌ها در سده‌هاي آينده چگونه بايد برطرف شوند بدون آگاهي‌هاي دقيق جمعيّتي و بررسي داده‌هاي صحيح جمعيّت‌شناختي امكان ندارد.

 

هدف کلّی

هدف كلّي اين درس بررسي نقش جمعيّت و عوامل جمعيّتي در برنامه‏‌ريزي‏‌هاي توسعه‌ي اجتماعي و اقتصادي است. براي اين منظور پرداختن به سه محور عمده‌ي زير در دستور كار قرار مي‌گيرد:

  • برآوردهاي جمعيّتي،
  • ملاحظات جمعيّتي مرتبط با توسعه در برنامه‏‌ريزي‏‌ها،
  • نقش سياست‌‏هاي جمعيّتي در برنامه‏‌ريزي‌‏هاي توسعه.

 

سرفصل‌ها و شرح درس

  • جلسه‌ی اوّل: مقدّمه، معرّفي درس، معرّفي منابع و تعيين تکاليف درسي
  • جلسه‌ی دوّم: تعاریف و مفاهيم جمعيّت‌شناختي (حجم، توزيع، تركيب، تغيير)، وجه اشتراك توزيع و تركيب جمعيّت، توزيع و تركيب جمعيّت در برابر پويايي جمعيّت، عناصر اصلي تغييرات جمعيّت، اصول اساسي تحليل جمعيّت‌شناختي،
  • جلسه‌ی سوّم: تعریف برنامه‌ریزی، شرایط برنامه‌ریزی، مراحل برنامه‌ریزی، سطوح برنامه‌ریزی، تعامل جمعیّت و برنامه‌ریزی،
  • جلسه‌ی چهارم: ساختار سنّي و جنسي جمعيّت، عدم دقّت داده‌هاي توزيع سنّي و روش‌هاي تصحيح داده‌ها، هرم‌هاي سنّي و جنسي جمعيّت، عوامل شكل‌دهنده‌ي ساختار سنّي و جنسي جمعيّت، تفاوت‌هاي ساختار سنّي جمعيّت در كشورهاي پيش‌رفته و درحال‌توسعه، پيامدهاي تغيير در ساختار سنّي جمعيّت: پيامدهاي جوان‌بودن ساختار سنّي جمعيّت، پیامدهای گذار در ساختار سنّی جمعیّت، پيامدهاي سالخوردگي جمعيّت.
  • جلسه‌ی پنجم: ملاحظات جمعیّتی در برنامه‏‌ریزی‏‌های توسعه: منابع آمارها، تعاریف و مفاهیم جمعیّت و نیروی انسانی، شاخص‏‌های بررسی وضعیّت نیروی انسانی، فعّالیت و اشتغال
  • جلسه‌ی ششم: جمعيّت و نيروي انساني، ساختار جمعيّت بر حسب فعّاليت اقتصادي و مسايل مرتبط با پيش‌بيني نيازهاي نيروي انساني، جمعيّت فعّال و غيرفعّال، توزيع جمعيّت بر حسب بخش‌هاي فعّاليت اقتصادي، توزيع جمعيّت فعّال بر حسب شغل
  • جلسه‌ی هفتم: جمعيّت و آموزش، ساختار جمعيّت و تأثير آن بر آموزش، تغييرات جمعيّت و تأثير آن بر برنامه‌ريزي آموزشي، جنبه‌هاي جمعيّت‌شناختي برنامه‌ريزي آموزشي
  • جلسه‌ی هشتم: جمعيّت، بهداشت و تغذيه، انواع خدمات بهداشتي، تأثير جمعيّت بر نيازهاي بهداشت، بهداشت مادر و كودك، تأثير بهداشت بر متغيّرهاي جمعيّتي
  • جلسه‌ی نهم: جمعيّت و مسکن، تعاریف و شاخص‌ها، عوامل مؤثّر بر نیاز به مسکن
  • جلسه‌ی دهم: سياست جمعيّتي و الگوي توسعه‌ي انساني پايدار، توسعه‌ي پايدار و تحوّلات آن، توسعه‌ي انساني، نقش جمعيّت در برنامه‏‌ريزي توسعه
  • جلسه‌ی یازدهم: پيش‌بيني‌ جمعيّت، پيش‌بيني جمعيّت چيست؟ تمايز بين برآورد، پيش‌بيني و پيش‌گويي، چرا پيش‌بيني جمعيّت مي‌كنيم؟ كاربرد پيش‌بيني جمعيّت در برنامه‌ريزي‌‌هاي توسعه و تصميم‌گيري‌ها
  • جلسه‌ی دوازدهم: ادامه‌ی پیش‌بینی جمعیّت، روش‌هاي پيش‌بيني جمعيّت: روش رياضي، روش تركيبي، طرح کلّي روش ترکيبي پيش‌‏بيني جمعيّت،
  • جلسه‌ی سیزدهم: ادامه‌ی پیس‌بینی جمعیّت، نحوه‌ي استخراج احتمال بقاء پيش‌‏بيني از جدول بقاء، طرح مثال در مورد روش ترکيبي، روش ترکيبي با دخالت عامل مهاجرت،
  • جلسه‌ی چهاردهم: آشنايي با نرم‌افزارهای پیش‌بینی جمعیّت: DemProj، People، Spectrum
  • جلسه‌ی پانزدهم: پيش‌بيني تأثيرات اقتصادي اجتماعي رشد جمعيّت، ضرورت پيش‌بيني‌هاي اقتصادي اجتماعي، مراحل پيش‌بيني‌هاي اقتصادي ـ اجتماعي، آشنايي با مدل Rapid نرم‌افزار Spectrum
  • جلسه‌ی شانزدهم: طرح کلّی از خطّ‌مشی‌ها و سیاست‌های جمعیّتی در برنامه‌ریزی‌های توسعه

 

منابع

  • استوور، جان؛ شارون کرمایر (1384). DemProj: نرم‌افزار پیش‌بینی جمعیّت، ترجمه‌ی حاتم حسینی، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیّتی آسیا و اقیانوسیه.
  • استوور، جان؛ شارون کرمایر؛ لورا هیتون؛ اِد اِبل (1388). Spectrum: سيستم مدل‌سازي سياست‌گذاري، ترجمه‌ي حاتم حسيني، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
  • پرسا، رولان (1371). جمعیّت‌شناسی آماری، ترجمه‌ی سیّدمحمّد سیّدمیرزائی، تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
  • پولارد، ا. اچ؛ فرحت یوسف؛ جی. ان. پولارد (1372). روش‌های تحلیل جمعیّت، ترحمه‌ی هما آقا و همکاران، شیراز: مرکز جمعیّت‌شناسی دانشگاه شیراز.
  • تودارو، مایکل (1381). توسعه‌ی اقتصادی در جهان سوّم، ترجمه‌ی غلامعلی فرجادی، تهران: مؤسّسه‌ی عالی پژوهش در برنامه‌ریزی و توسعه.
  • توسّلی، محمود (1382). توسعه‌ی اقتصادی، تهران: انتشارات سمت.
  • حسینی، حاتم (1393). جمعیّت‌شناسی اقتصادی اجتماعی و تنظیم خانواده، چاپ پنچم (فصل هشتم)، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.
  • رزّاقی، ابراهیم (1368). اقتصاد ایران، چاپ دوّم، تهران: نشر نی.
  • زارع، بیژن (1384). جمعیّت‌شناسی اقتصادی و اجتماعی، تهران: انتشارات سمت.
  • زنجانی، حبیب‌الله (1384). تحلیل جمعیّت‌شناختی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات سمت (فصل نهم).
  • زنجاني، حبيب‌الله (1383). جمعيّت و توسعه (مجموعه‌ي مقالات)، تهران: انتشارات مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران (فصل‌هاي 6، 7 و 8).
  • زنجاني، حبيب‏‌الله، محمّد ميرزايي، کامل شادپور و اميرهوشنگ مهريار. (1378). توسعه و بهداشت باروري، تهران: نشر بشري.
  • سازمان ملل متّحد (1381). بسته‌ي نرم‌‏افزاري سازمان ملل براي اندازه‌‏گيري مرگ‌‏ومير، ترجمه‌ي حاتم حسيني و مهدي رضايي. همدان: انتشارات دانشگاه بوعلي سينا.
  • سرائي، حسن (1383). روش‌‏هاي مقدّماتي تحليل جمعيّت با تأكيد بر باروري و مرگ‌ومير، چاپ دوّم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • سرائي، حسن (1382). روش‏‌هاي مقدّماتي تحليل توزيع و تركيب جمعيّت با تأكيد بر تركيب سنّي جمعيّت، تهران: انتشارات دانشگاه علّامه طباطبايي.
  • سريني واسان، كي (1384). فنون اساسي تحليل و كاربرد جمعيّت‌شناسي، ترجمه‌ي محمّدامين كنعاني، مازندران: انتشارات دانشگاه مازندران (فصل 8).
  • سووي، آلفرد (1357). مالتوس و دو مارکس. ترجمه‌ي ابراهيم صدقياني، تهران: انتشارات اميرکبير.
  • صندوق جمعيّت سازمان ملل متّحد (1384). جمعيّت جهان در سال 2002: جمعيّت، فقر و امكانات، ترجمه‌ي سيّدمحمّد سيّدميرزايي، تهران: انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي.
  • فدراسيون بين‌المللي زنان و مامايي و شوراي جمعيّت نيويورك (1377). باروري و جمعيّت، ترجمه‌ي زهرا پورانصاري و علي ناصري، چاپ دوّم، تهران: مركز نشر دانشگاهي (فصل‌هاي 4 و 5).
  • فريد، يدالّله (1383). جغرافياي جمعيّت، چاپ پنجم، تبريز: انتشارات دانشگاه تبريز.
  • فوردی، فرانک (1394). جمعیّت و توسعه: درآمدی انتقادی، ترجمه‌ی حسین قدرتی و شفیعه قدرتی، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی با همکاری دانشگاه حکیم سبزواری.
  • گولدستون، جک؛ اریک کافمن؛ مونیکا دوفی تافت (1395). جمعیّت‌شناسی سیاسی: نقش تغییرات جمعیّتی در سیاست ملّی و امنیّت بین‌المللی، ترجمه‌ی یعقوب فروتن، تهران: انتشارات مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت کشور.
  • گيليس، مالكوم و همكاران (1379). اقتصاد توسعه، ترجمه‌‌ي غلام‌رضا آزاد ارمكي، تهران: نشر ني (فصل‌هاي 8، 9، 10 و 11).
  • لهسايي‌زاده، عبدالعلي (1379). ساختار سنّي جمعيّت، شيراز: انتشارات نويد شيراز
  • ميرزايي، محمّد (1384). جمعيّت و توسعه با تأکيد بر ايران (ده مقاله). تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه.
  • ميرزايي، محمّد و همكاران (1382). بررسي و تحليل مسايل و چالش‌هاي جمعيّتي ايران و پيامدهاي آن، گزارش طرح پژوهشي كميسيون جمعيّت و چالش‌هاي اجتماعي شوراي عالي انقلاب فرهنگي.
  • ميلر، جي، تي (1382). زيستن در محيط‌زيست، ترجمه‌ي مجيد مخدوم، چاپ هشتم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • ویکس، جان (1395). جمعیّت: مقدّمه‌ای بر مفاهیم و موضوعات، ترجمه‌ی الهه میرزائی، تهران: انتشارات مؤسّسه‌ی مطالعات و مدیریّت جامع و تخصّصی جمعیّت کشور.
  • هايند، آندريو (1385). روش‌هاي جمعيّت‌شناختي، ترجمه‌ي حاتم حسيني و غلام‌رضا كهن‌سالي، تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيّتي آسيا و اقيانوسيه (فصل‌هاي 16، 17 و 18).
  • هير، ديويد. ام (1380). جمعيّت و جامعه، ترجمه‌ي يعقوب فروتن، مازندران: انتشارات دانشگاه مازندران (فصل‌هاي 2، 3، 7، 8 و 10).
  • یوسف، فرحت؛ جو. ام. مارتین؛ دیوید ا. سوانسون (1396). روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی، ترجمه‌ی حاتم حسینی و میلاد بگی، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا

Arriaga, E. & P. Johnson (1994). Population Analysis with Microcomputers. UNFPA

Chau, Ta-Ngoc. (2003). Demographic Aspects of Educational Planning, UNESCO, International Institute for Educational Planning, Paris

Gavin, W.J. (1975). Population Growth and Educational Planning in Developing Nations

Gavin W.J. (1990). Population Dynamics and Educational and Health Planning, ILO United Nations Population and Demographic Bulletins

Martin, L G, and Samuel Preston. (1994). Demography of Aging, National Academy Press, Washington, D.C

Moultrie TA, RE Dorrington, AG Hill, KH Hill, IM Timaæus and B Zaba (eds). (2012). Tools for Demographic Estimation. Paris: International Union for the Scientific Study of Population

Robinson, W.C. (1975). Population and Development Planning. Population Council

Siegel, F.R. (2008). Demands of Expanding Populations and Development Planning, Springer, Berlin

Smith S.K., Tayman J., and Swanson D.A. (2002). State and Local Population Projection: Methodology and Analysis, Kluwer Academic Publisher, New York

United Nations. (1981). Population, Distribution Policies in Development Planning, New York

United Nations. (2002). National Policies and Programs on Ageing in Asia and the Pacific: An Overview and Lessons Learned, Social Policy, Paper No. 9, Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, New York

 

روش ارزيابي

براي اين درس 4 نمره جهت تهیّه‌ی یک گزارش پژوهشی و ارائه‌ی آن از سوی دانشجو در کلاس درس در نظر گرفته شده است. هر دانشجو بايستي در ارتباط با يكي از موضوعات و سرفصل‌هاي درس، مقاله‌اي را انتخاب و در كلاس ارائه نمايد. برای آزمون میان ترم نیز 6 نمره در نظر گرفته شده است. به اين ترتيب، آزمون پايان ترم در ارزش 10 نمره برگزار خواهد شد. ارزيابي نهايي بر مبناي نمره‌ي كسب‌شده در آزمون میان ترم و پايان ترم، و نیز عملكرد دانشجو در ارائه‌ي سمينار و مشاركت در كلاس در طول ترم مي‌باشد.

آخرین بروز رسانی مطلب در سه شنبه ، 7 آذر 1396 ، 18:20
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب