مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط حاتم حسینی   
چهارشنبه ، 12 بهمن 1390 ، 03:19

نرم‌افزارهای جمعیتی

نوع واحد: نظري          تعداد واحد: 2            پيش‌نياز: برآورد شاخص‌های جمعیّتی

مقدّمه

اگرچه مسأله جمعيّت از ديرباز مورد توجّه محقّقان بوده، امّا رشد نامتناسب جمعيّت و پيامدهاي اجتماعي اقتصادي آن در دهه‌هاي اخير، نظر بسياري از پژوهشگران را به مسأله‌ي جمعيت و تغييرات كمّي و كيفي آن معطوف ساخته است. تعامل جمعيّت و توسعه و اهميّت فزاينده‌ي اين تعامل، جمعیت‌شناسی را به‌صورت يكي از رشته‌هاي دانشگاهي درآورده است كه ارتباط تنگاتنگي با برنامه‌هاي توسعه‌ي پايدار دارد. يكي از عواملي كه به‌طور فزاينده‌اي منجر به تقويّت ابعاد كاربردي جمعیت‌شناسی شد، اهميّت وقوف به ساختار و ويژگي‌هاي جمعيّت در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه بوده است. اگرچه در ابتداي برنامه‌ريزي‌هاي توسعه جمعيّت به‌عنوان عاملي بيروني و زمينه‌اي تلقّي مي‌شد، امّا بعدها، به‌ويژه از سال‌هاي نيمه‌ي دوّم قرن بيستم، سياست‌ها و خط‌ّ‌مشي‌هاي جمعیّتی به‌‌طور فزاينده‌اي در كانون برنامه‌هاي توسعه قرار گرفت. با وجود ديدگاه‌هاي متفاوتي كه در مورد نقش جمعيّت در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه وجود دارد، بررسی‌های جمعیّتی و استفاده‌ی كاربردي از آن در اكثر برنامه‌ريزي‌ها اهميّت ويژه‌اي يافته است. امروزه، تحليل‌گران جمعيّتی با ارائه‌ی‌ شاخص‌ها و ارزيابي داده‌هاي جمعیتی، سهم عمده‌اي در امر توسعه به‌عهده دارند. جمعیت‌شناسی از طريق ارزيابي و تجزيه و تحليل پديده‌هاي مختلف جمعیّتی زمينه را براي برنامه‌ريزي‌هاي توسعه‌ي اجتماعي و اقتصادي فراهم مي‌آورد. در گذشته، ارتباط ميان جمعيّت و برنامه‌ريزي توسعه به‌علّت كمبود اطّلاعات دقيق در زمينه‌ي متغيّرهاي جمعیّتی كم‌تر بود. از كنفرانس جهاني جمعيّت (بخارست ۱۹۷۴) به بعد، سازمان ملل، سازمان‌هاي جمعیّتی و كشورها، اطّلاعات جمعیّتی قابل‌اعتماد بيش‌تري جهت برنامه‌ريزي توسعه، مدل‌سازي و سياست‌گذاري به وجود آورده‌اند. كارشناسان مسائل جمعیّتی، متخّصصان آمار، سياست‌مداران، آينده‌نگران محيط‌ زيست و فلاسفه‌ي اجتماعي هنوز قادر به پيش‌بيني آينده‌ي بشر از ديدگاه مديريّت سياسي، اقتصادي، اجتماعي و رفاهي نيستند، زيرا جمعيّت داراي نيازهاي بسياري از لحاظ مسكن، تغذيه، امنيّت، بهداشت، دارو و درمان، آموزش و پرورش و ... است و اين‌كه اين نيازمندي‌ها در سده‌هاي آينده چگونه بايد برطرف شوند، بدون آگاهي‌هاي دقيق جمعیّتی و بررسي داده‌هاي صحيح جمعيّت‌شناختي و پیش‌بینی‌های جمعیّتی امكان‌پذیر نیست.

هدف كلّي

هدف اصلی اين درس آشنايي دانشجویان با نرم‌افزارهاي جمعیّت‌شناسي و كاربرد آن در محاسبه‌ها، برآوردها و پيش‏‌بيني‌‏هاي جمعیّتي می‌باشد. در اين درس، دانشجويان ضمن آشنایی با منابع آمارهای جمعیّتی و اشکالات و اشتباهات آن‌ها، روش‌های مختلف ارزیابی و تسطیح داده‌های سرشماری، برآوردهای مستقیم و غیرمستقیم شاخص‌های جمعیّتی و در نهایت، رشد و پیش‌بینی جمعیّت را از طریق نرم‌افزارهای مرتبط و متناسب با هر یک از موضوع‌های مورد بررسی می‌آموزند. از آنجا كه ارزيابي و تفسير نتايج از اهميّت زيادي در بررسی‌های جمعیّتي برخوردار است، تلاش مي‌شود دانشجويان با اصول، تكنيك‌‏ها و قواعد تفسير نتايج آشنا شوند. در اين درس، دانشجويان با کاربرد روش‌هاي مستقيم و غيرمستقيم برآورد شاخص‌های جمعیّتی بر روی داده‏‌هاي واقعی و موجود یکی از استان‌های کشور از طریق رایانه آشنا مي‏‌شوند.

سرفصل‌ها و شرح درس

جلسه‌ی اوّل: معرّفی سرفصل‌‌ها و شرح درس، معرّفی منابع، نرم‌افزارهای جمعیّت‌شناختی: یک مقدّمه، انواع نرم‌افزارها: Spreadsheets، Statistical Analysis Packages، Specialized Demographic Software، تعيين كار كلاسي دانشجويان.

جلسه‌ی دوّم: منابع آمارهای جمعیت، معرّفی پایگاه‌های داده‌ها و آمارهای جمعیّتی، پایگاه‌های داده‌ها و آمارهای جمعیّتی ملّی و بین‌المللی.

جلسه‌ی سوّم: آشنایی با نرم‌افزار Excel، نحوه‌ی فرمول‌نویسی و چگونگی انجام محاسبه‌های جمعیّتی.

جلسه‌ی چهارم: آشنایی با صفحه‌های گسترده‌ی نرم‌افزار PAS در کاربرد روش‌های تفصیلی ارزیابی گزارش سن و جنس در سرشماری (ARI, SRI, SSRI)‌.

جلسه‌ی پنجم: آشنایی با صفحه‌های گسترده‌ی نرم‌افزار PAS در کاربرد روش‌های کلّی ارزیابی گزارش سن و جنس در سرشماری‌ (WI, MI, UNJSI).

جلسه‌ی ششم: آشنایی با صفحه‌های گسترده‌ی نرم‌افزار PAS برای انجام عملیات هموارسازی و تصحیح داده‌های توزیع سنّی و تعدیل انباشت سنّی شامل: روش میانگین‌های غلتان (MAM) برای تسطیح سنین منفرد در سرشماری‌ها، روش کاریر - فراگ، روش کروپ ـ کینگ ـ نیوتن، روش آریاگا و روش پیشنهادی سازمان ملل، انتخاب روش یکنواخت‌سازی.

جلسه‌ی هفتم: آشنایی با صفحه‌های گسترده‌ی نرم‌افزار PAS برای بررسی و محاسبه‌ی شاخص‌های توزیع جغرافیایی جمعیّت، کاربرد روش‌های تعیین شمار مهاجران، و اندازه‌گیری شاخص‌های شهرنشینی.

جلسه‌ی هشتم: آشنايي با صفحه‌های گسترده‌ی نرم‌افزار PAS براي تبديل شاخص‌‏هاي جمعیّتي و ساختن جدول عمر.

جلسه‌ی نهم: آشنايي با برنامه‏‌هاي برآورد غيرمستقيم شاخص‌های باروري مانند روش نسبت P/F در نرم‌افزار PAS و روش افزايش شمار زنده‏‌زايي در نرم‌افزار FERT.

جلسه‌ی دهم: آشنايي با برنامه‏‌هاي برآورد غيرمستقيم شاخص‌های باروري مانند روش Rele و Own Children Method در نرم‌افزار FERT، و برآورد باروري نسل‏‌هاي فرضي از متوسّط زنده‏‌زايي در نرم‌افزار MORTPAK4.

جلسه‌ی یازدهم: آشنايي با برنامه‏‌هاي برآورد غيرمستقيم شاخص‌های مرگ‌ومیر مانند مرگ‌ومير كودكان (CMR) و اطفال (IMR) و استخراج جدول‌های عمر مدل با تعيين مقدار يكي از شاخص‌‏هاي مرگ‌‏ومير در نرم‌افزار MORTPAK4.

جلسه‌ی دوازدهم: معرفي كلّي نرم‌‏افزار پيش‌‏بيني خانوار، جمعیّت محصّل و نيروي كار: نرم‏‌افزار WORKERS و ورود اطّلاعات پايه‌ی جمعیّتي، ارتباط نرم‏‌افزارهاي برآوردهاي جمعیّتي و اتصال اطّلاعاتي نرم‌‏افزار پيش‌‏بيني‏‌هاي جمعیّت، خانوار، محصّل و نيروي كار.

جلسه‌ی سیزدهم: آشنایی با نرم‌افزارهای پیش‌بینی جمعیّت با روش ترکیبی: نرم‌افزار People، مراحل پیش‌بینی جمعیّت با نرم‌افزار People، یک مثال عملی.

جلسه‌ی چهاردهم: ادامه‌ی آشنایی با نرم‌افزارهای پیش‌بینی جمعیّت با روش ترکیبی: برنامه‌ی کاربردی PROJCT در نرم‌افزار MORTPAK4، یک مثال عملی.

جلسه‌ی پانزدهم: ادامه‌ی آشنایی با نرم‌افزارهای پیش‌بینی جمعیّت با روش ترکیبی: آشنایی با نرم‌افزار Spectrum، مدل‌های نرم‌افزار Spectrum، استفاده از بانك اطّلاعات Spectrum.

جلسه‌ی شانزدهم: ادامه‌ی آشنایی با نرم‌افزارهای پیش‌بینی جمعیّت با روش ترکیبی: مراحل پیش‌بینی جمعیّت با مدل DemProj نرم‌افزار Spectrum، درون‌دادها و برون‌دادهای جمعیّت‌شناختی، انجام یک پیش‌بینی جمعیّت با مدل DemProj نرم‌افزار Spectrum.

منابع

آري آگا، ادوارد (1382) روش‌‏هاي تحليل جمعيّت، ترجمه‌ي فاروق امين‌ مظفّري، تبريز: انتشارات احرار.

استوور، جان؛ شارون كرماير (1384) DemProj: نرم‌افزار پيش‌بيني جمعيّت، ترجمه‌ي حاتم حسيني، تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌‌هاي جمعیّتی آسيا و اقيانوسيه

استوور، جان؛ شارون کرمایر؛ لورا هیتون؛ اِد اِبل (1388) Spectrum: سيستم مدل‌سازي سياست‌گذاري، ترجمه‌ي حاتم حسيني، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

بخش جمعیّت سازمان ملل متّحد (1381) MORTPAK-LITE: بسته‌ی نرم‌افزاری سازمان ملل برای اندازه‌گیری مرگ‌ومیر، ترجمه‌ی حاتم حسینی، مهدی رضایی، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا.

بخش جمعیّت سازمان ملل متّحد (1390) MortPak 4: بسته‌ي نرم‌‏افزاري سازمان ملل براي اندازه‌‏گيري مرگ‌‏ومير (تحت ویندوز)، ترجمه‌ي حاتم حسينی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

پولارد، ا. اچ، فرحت يوسف و جي ان. پولارد (1372) روش‌‏هاي تحليل جمعيّت، ترجمه‌ي هما آقا و همكاران، شيراز: مرکز جمعيّت‏‌شناسي دانشگاه شيراز.

حسینی، حاتم (1390) روش‌های جمعیت‌شناختی: تمرین‌هایی در جمعیت‌شناسی تحلیلی و کاربردی، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.

حسینی، حاتم؛ محمّد ترکاشوند (1392) کاربرد رایانه در جمعیّت‌شناسی، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا.

زنجاني، حبيب‌الله (1383) تحليل جمعيّت‌شناختي، چاپ چهارم، تهران: انتشارات سمت.

زنجاني، حبيب‌الله (1376) مجموعه‌ي مباحث و روش‌هاي شهرسازي: جمعيّت، چاپ سوّم، تهران: انتشارات مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران.

سرائي، حسن (1382) روش‏‌هاي مقدّماتي تحليل توزيع و تركيب جمعيّت با تأكيد بر تركيب سنّي جمعيّت، تهران: انتشارات دانشگاه علّامه طباطبايي.

سريني واسان، كي (1384) فنون اساسي تحليل و كاربرد جمعیّت‌شناسی، ترجمه‌ي محمّدامين كنعاني، مازندران: انتشارات دانشگاه مازندران.

منصورفر، كريم (1375) روش‌هاي ارزيابي كيفيّت آمارهاي اساسي مربوط به برآوردهاي جمعيّتي، تهران:  انتشارات امير كبير.

ميرزايي، محمّد (1386) گفتاري در باب جمعيّت‏‌شناسي کاربردي، چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

نيول، كالين (1382) روش‌ها و مدل‌ها در جمعیت‌شناسی، ترجمه‌ي عبدالرّضا رجائي‌فرد، شيراز: انتشارات دانشگاه علوم پزشكي شيراز.

هايند، آندرو (1385) روش‌هاي جمعيّت‌شناختي، ترجمه‌ي حاتم حسيني، غلام‌رضا كهن‌سالي، تهران: مركز مطالعات و پژوهش‌هاي جمعیّتی آسيا و اقيانوسيه.

یوسف، فرحت؛ جو. ام. مارتین؛ دیوید ا. سوانسون (1396) روش‌هاي تحلیل جمعیّت‌شناختي، ترجمه‌ی حاتم حسینی، میلاد بگی، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا

Arriaga, Eduardo D (1994) Population Analysis with Microcomputers, Volume 1, Presentation of Techniques, New York

United Nations (1983) Manual X : Indirect Techniques for Demographic Estimation, Department of International Economic and Social Affairs, Population Division, Population Studies, No. 81

روش ارزيابي

تأکید اصلی در این درس بر آموزش و کاربرد عملی آموزش‌هایی است که در سرفصل‌ درس شرح آن گذشت. کم‌تر بر محفوضات دانشجویان تأکید می‌شود. از دانشجو انتظار می‌رود آموخته‌هایش را به صورت عملی به اجرا بگذارد. بر این اساس، براي اين درس 15 نمره جهت انجام كار عملي از سوي دانشجو در نظر گرفته شده است. دانشجویان موظّف‌اند با انتخاب یکی از استان‌های ایران، تکنیک‌ها و برنامه‌هایی را که آموزش می‌بینند بر روی داده‌های سرشماری آن استان اعمال کنند و در نهایت مجموعه‌ی کارهای صورت‌گرفته را در قالب یک گزارش پژوهشی به استاد ارائه کنند. انجام یک پیش‌بینی جمعیّت با روش ترکیبی با استفاده از مدل DemProj نرم‌افزار Spectrum یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش است. به اين ترتيب، آزمون پايان ترم در ارزش 5 نمره برگزار خواهد شد. ارزيابي نهايي بر مبناي نمره‌ي كسب‌شده در آزمون پايان ترم، مشارکت و فعاّلیت مستمر دانشجو در کلاس و در طول ترم، و کیفیّت گزارش تهیّه‌شده صورت خواهد گرفت.

آخرین بروز رسانی مطلب در پنجشنبه ، 12 بهمن 1396 ، 06:35
 

منوی اصلی سایت Main

صفحه‌­ی اصلی

موضوع

رویدادها

منابع

پیوندها

درباره­‌ی من

مترجم سایت Translate

خبرنامه News Letter

نام:

ایمیل:

کنفرانس‌ها Conference

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Photo Title 1Photo Title 2Photo Title 3Photo Title 4Photo Title 5

آمار بازدیدکنندگان Visited

واژه‌نامه‎ی جمعیّت‌شناسی Online

English to Persian and Vice Versa, Click here

DemoPaedia, Click here

تازه‌های کتاب

روش‌های تحلیل جمعیّت‌شناختی: این کتاب توسّط سه تن از جمعیّت‌شناسان نامی علم جمعیّت‌شناسی یعنی فرحت یوسف، جو. ام. مارتین و دیوید ا. سوانسون در چهارده فصل به رشته‌ی تحریر درآمده و در سال 2014 توسّط انتشارات اسپرینگر چاپ و منتشر شده است. دکتر حاتم حسینی و میلاد بگی کتاب را به زبان فارسی برگرداندند. ترجمه‌ی فارسی کتاب در 460 صفحه و شمارگان 1000 نسخه توسّط مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا در تابستان 1396 چاپ و منتشر شد. مطالب این کتاب به شیوه‌­ای سازمان یافته است که اجازه می‌دهد تا خوانندگان از یک سطح مقدّماتی به روش‎های پیشرفته‎تر تحلیل­‌های جمعیّت‎شناختی حرکت کنند. این رویکرد با در نظرگرفتن این نکته است که ممکن است کاربران ...

ادامه‌ی مطلب

نرم‌افزارهای جمعیّتی

MORTPAK for Windows (Version 4.3): The MORTPAK software packages for demographic measurement have had widespread use throughout research institutions in developing and developed countries since their introduction in 1988. Version 4.0 of MORTPAK included 17. Version 4.3 of MORTPAK enhanced many of the original applications and added 3 more to bring the total to 20 applications. The package incorporates techniques that take advantage of the United Nations model life tables and generalized stable population equations. The package has been constructed with worksheet-style, full screen data entry which takes advantage of the interactive ...

ادامه‌ی مطلب